Έμφραγμα του Μυοκαρδίου

Έμφραγμα του Μυοκαρδίου: Τι είναι και πόσο κινδυνεύω από αυτό;

Το Οξύ Έμφραγμα του Μυοκαρδίου (ΟΕΜ) αποτελεί μία από τις σοβαρότερες εκδηλώσεις της στεφανιαίας νόσου. Στεφανιαία νόσος ονομάζεται η στένωση των αρτηριών της καρδιάς που οφείλεται στην αθηρωμάτωση. Ως έμφραγμα του μυοκαρδίου ορίζεται, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC), η νέκρωση (θάνατος) των κυττάρων του καρδιακού μυός λόγω παρατεταμένης ισχαιμίας (έλλειψης αιματικής ροής και οξυγόνου). Η κατάσταση αυτή απαιτεί άμεση και εξειδικευμένη ιατρική παρέμβαση.

Ποιος είναι ο μηχανισμός της βλάβης;

Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, το έμφραγμα προκαλείται από την οξεία απόφραξη μίας στεφανιαίας αρτηρίας. Αυτό συμβαίνει συνήθως όταν μία αθηρωματική πλάκα (συσσώρευση χοληστερόλης και λιπιδίων) ρήγνυται, με αποτέλεσμα την ενεργοποίηση του μηχανισμού της πήξης και τον ταχύ σχηματισμό θρόμβου αίματος. Ο θρόμβος αυτός εμποδίζει πλήρως τη ροή του αίματος και συνεπώς οξυγόνου προς το τμήμα του μυοκαρδίου που τροφοδοτεί η συγκεκριμένη αρτηρία, οδηγώντας σε νέκρωση μέσα σε λίγες ώρες.

Ποιοι παράγοντες κινδύνου ευνοούν την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου;

Οι κύριοι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με την αθηροσκλήρωση και το ΟΕΜ είναι:

• το κάπνισμα
• η υπέρταση
• η δυσλιπιδαιμία
• ο σακχαρώδης διαβήτης
• η παχυσαρκία και η έλλειψη σωματικής άσκησης.

Η επιθετική τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου είναι εξαιρετικής σημασίας για την πρόληψη και αποφυγή της στεφανιαίας νόσου αλλά και για την θεραπεία του εμφράγματος.

Ποια είναι τα συμπτώματα του εμφράγματος;

Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η ταχεία αντιμετώπιση του εμφράγματος είναι ο πλέον κρίσιμος παράγοντας για την επιβίωση. Τα τυπικά συμπτώματα ενός εμφράγματος σε εξέλιξη περιλαμβάνουν:

• Έντονος πόνος στο στήθος: Σφίξιμο, πίεση ή βάρος πίσω από το στέρνο ή/και στην πλάτη διάρκειας συνήθως άνω των 20 λεπτών.
• Αντανακλώμενος πόνος: Μπορεί να επεκταθεί στους ώμους (κυρίως στον αριστερό), τα χέρια, τον λαιμό ή τη γνάθο.
• Συνοδά συμπτώματα: Δύσπνοια, έντονη εφίδρωση, ναυτία, ή αίσθημα επικείμενου θανάτου.

Στις γυναίκες, τους ηλικιωμένους και συχνά στους διαβητικούς τα συμπτώματα μπορεί να είναι άτυπα, εκδηλώνοντας μόνο δύσπνοια, αδυναμία ή δυσφορία στην άνω κοιλία. Σπανιότερα ο ασθενής ενδέχεται να παραμένει εντελώς ασυμπτωματικός.

Πως τίθεται η διάγνωση του εμφράγματος;

Για τη διάγνωση του εμφράγματος πρέπει να πληρούνται τα εξής κριτήρια:

• κλινική εικόνα (παρουσία χαρακτηριστικών συμπτωμάτων του εμφράγματος ή των επιπλοκών του)
• χαρακτηριστικές αλλαγές στο ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) του εμφράγματος
• παθολογική αύξηση των καρδιακών βιοδεικτών (μυοακαρδιακών ενζύμων) στο αίμα, ιδίως της τροπονίνης.

Ποια είναι η θεραπεία του εμφράγματος του μυοκαρδίου;

Ο βασικός  πυλώνας της θεραπείας του εμφράγματος του μυοκαρδίου είναι η αποκατάσταση της βατότητας του αγγείου και της αιματικής ροής της αποφραγμένης αρτηρίας το συντομότερο δυνατόν – ιδανικά εντός 90 λεπτών από την πρώτη ιατρική επαφή.  Ο προτιμότερος τρόπος για να αποκατασταθεί το αποφραγμένο αγγείο και να διασωθεί το τμήμα του μυοκαρδίου που κινδυνεύει είναι η Πρωτογενής Διαδερμική Στεφανιαία Παρέμβαση (Primary PCI).

Πολλές φορές όμως η διενέργεια πρωτογενούς αγγειοπλαστικής δεν είναι δυνατή ειδικά στη χώρα μας με την ιδιαίτερη γεωμορφολογία της και την έλλειψη άμεσης πρόσβασης του πληθυσμού σε νοσοκομείο εξοπλισμένο κατάλληλα για πρωτογενή αγγειοπλαστική. Σε αυτή την περίπτωση ειδικά θρομβολυτικά φάρμακα μπορεί να επιτύχουν την προσωρινή διάσωση του μυοκαρδίου έως ότου ο ασθενής υποβληθεί τελικώς σε στεφανιογραφία και αγγειοπλαστική εξοικονομώντας πολύτιμο χρόνο.

Η διαδικασία της στεφανιογραφίας και της αγγειοπλαστικής περιλαμβάνει την εισαγωγή ειδικού καθετήρα στην καρδιά και την τοποθέτηση stent (ενδοστεφανιαία πρόθεση) για τη διάνοιξη της αρτηρίας με τη βοήθεια ενός ειδικού μπαλονιού (για αυτό ενίοτε μιλάμε για μπαλονάκι). Δεν είναι όμως το μοναδικό θεραπευτικό μέτρο. Η διαδικασία αυτή συνοδεύεται από έναν περίπλοκο αλγόριθμο φαρμακευτικών μέτρων που περιλαμβάνουν φάρμακα καρδιοπροστατευτικά, αντιθρομβωτικά και ρύθμισης των παραγόντων κινδύνου που οδηγούν στην εμφάνιση της αθηρωμάτωσης και εν τέλει του εμφράγματος του μυοκαρδίου.

Ποιες είναι οι πιθανές επιπλοκές του εμφράγματος του μυοκαρδίου;

Παρά την επιτυχή επαναγγείωση (αγγειοπλαστική), το έμφραγμα μπορεί να οδηγήσει σε πολύ σοβαρές επιπλοκές, οι οποίες απαιτούν στενή παρακολούθηση στη μονάδα εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) ή τη στεφανιαία μονάδα. Οι σημαντικότερες περιλαμβάνουν:

• Αρρυθμίες: μπορεί να είναι η αιτία αιφνίδιου θανάτου στην οξεία φάση
• Οξεία/Χρόνια Καρδιακή Ανεπάρκεια: Λόγω της εκτεταμένης νέκρωσης του μυοκαρδίου, η καρδιά αδυνατεί να αντλήσει αποτελεσματικά αίμα στους ιστούς.
• Μηχανικές Επιπλοκές: Όπως η ρήξη τοιχώματος ή η δυσλειτουργία των βαλβίδων, οι οποίες είναι σπάνιες, αλλά απειλητικές για τη ζωή.
• Περικαρδίτιδα: Φλεγμονή του σάκου που περιβάλλει την καρδιά.

Εννοείται πως το παρόν κείμενο είναι αδύνατον να καλύψει την πλήρη έκταση της πληροφορίας γύρω από τη φύση, τη διερεύνηση και την αντιμετώπιση του εμφράγματος του μυοκαρδίου αλλά και την συμβολή διαφόρων άλλων εξαιρετικά σημαντικών διαγνωστικών μέσων όπως π.χ. ο υπέρηχος καρδιάς (triplex).

Συμπέρασμα

Η διαχείριση ενός ασθενούς μετά το έμφραγμα, όταν τα πράγματα εξελίχθούν καλά ή σχετικά καλά, απαιτεί δευτερογενή πρόληψη με φαρμακευτική αγωγή (όπως αντιαιμοπεταλιακά και στατίνες), πλήρη τροποποίηση του τρόπου ζωής (διακοπή καπνίσματος, υγιεινή διατροφή, άσκηση), επιθετική ρύθμιση των παραγόντων κινδύνου και τακτική παρακολούθηση από τον εξειδικευμένο καρδιολόγο. Σε δραματικές περιπτώσεις σοβαρής βλάβης του μυοκαρδίου και αναλόγως με τη φύση και την έκταση των προβλημάτων που προκύπτουν η συμβολή των καρδιοχειρουργών μπορεί να είναι απαραίτητη και η καρδιοχειρουργική επέμβαση αναπόφευκτη.